Báo, bài, nguồn cũ ở cmt
Ở xóm Phúc Hải nơi tôi ở hơn nửa thế kỷ qua, nhiều thế hệ cha ông đã quá vãng, nhiều câu chuyện còn là thời sự nóng hổi ngày nào giờ cũng chìm dần vào lãng quên của những người trong cuộc còn các thế hệ mới thì không hề biết đến. Nhiều cái tên xóm làng ở đây cũng dần đi vào quá khứ như tên xóm Làng Nam, xóm Vườn Rau, xóm Miên… Đặc biệt là cái tên chẳng thi vị gì “Nhà thương điên Biên Hòa” cũng đang dần chìm vào quên lãng dù có một thời đó là cái tên quen thuộc thứ nhì sau tên “xứ bưởi” mà người các nơi trong nước dùng để chỉ tỉnh Biên Hòa…
Tôi tin rằng khi thế hệ 5x, 6x không còn nữa, nhiều tên gọi ở Đồng Nai sẽ không còn ai biết đến, trừ khi đọc lại sách sử. Âu đó cũng là lẽ bình thường, tuy không khỏi luyến tiếc. Ở Đồng Nai có một số tên gọi như thế:
– Hàng Dương là tên rất xưa của đường 30 tháng 4 – Biên Hòa – hiện nay, tính từ quảng trường Sông Phố đến ngã 5 Biên Hùng. Tên này do nhân dân tự đặt vì ngày đó hai bên đường còn hoang vu, nhà cửa thưa thớt, có trồng nhiều cây phi lao (cây dương).
– Đường Đắp Mới là tên do dân đặt cho đoạn đường từ bùng binh Biên Hùng đến đầu cầu Rạch Cát. Sự xuất hiện của con đường này khiến ngã tư Biên Hùng chuyển thành ngã năm và tạo nên ngã ba Hãng Dầu. Đường Đắp Mới sau đó được chính quyền Sài Gòn đặt tên là Quốc lộ 1 đến trước 1975 và nay là đường Hà Huy Giáp.
– Đường Phạm Phú Quốc là tên đoạn đường từ Cổng 1 đến Cổng 2 Không quân rồi rẽ xuống Dốc Sỏi vào những năm sau của thập kỷ 60. Phạm Phú Quốc là tên viên trung tá không quân VNCH (ở đây chỉ nhắc đến lịch sử, không nêu quan điểm chính trị) năm 1962 từng lái máy bay bỏ bom Dinh Độc Lập thời tổng thống Ngô Đình Diệm, đánh sập một góc dinh. Máy bay của Quốc bị phòng không ở bến Bạch Đằng bắn trúng, phải đáp xuống sông và ông bị bắt giam. Năm 1963 sau khi Dương Văn Minh đảo chính Ngô Đình Diệm thành công, Phạm Phú Quốc được phục chức rồi thăng lên đại tá. Thời gian sau ông tham gia ném bom miền Bắc và tử trận trên đường từ Đà Nẵng ra Hà Tĩnh năm 1965. Hồi đó nhạc sĩ Phạm Duy đã viết bài hát “Huyền sử ca một người mang tên Quốc” để ca ngợi (!) ông. Đường Phạm Phú Quốc chạy phía ngoài khu vực quân sự của sư đoàn không quân. Khi cầu Hóa An được xây dựng, người ta mở kéo dài đường này đoạn từ Cổng 2 đến chân cầu. Sau 1975, con đường lần lượt được mang tên Nguyễn Văn Trỗi, Quốc lộ 1K và hiện nay là đoạn cuối của đường Nguyễn Ái Quốc.
– Nhà Dù là một tên gọi xưa của khu vực Nhà thi đấu thể dục thể thao tỉnh hiện nay thuộc phường Tân Phong. Nhà Dù là nơi quân đội Pháp giăng dù đóng quân trong thời gian 1954 – 1956. “Nguyên là những lều trại bố lớn, dựng tạm lên để đặt Tổng hành dinh của đại đội Lê Dương, sau là của Bộ tư lệnh Sư đoàn Dã chiến 4, khi mới điều động về trấn đóng Biên Hòa vào năm 1956” (Biên Hòa sử lược toàn biên, tập 1, Lương Văn Lựu).
– Dốc Sỏi là tên khu vực hai bên đường Phan Đình Phùng ngày nay. Ở đây vào thời chống Pháp, bọn thực dân chọn là nơi xử bắn những người Việt yêu nước chống đối. Sau đó vào thời gian 1954 – 1975, Dốc Sỏi là khu anh chị, đĩ điếm có tiếng. Nơi này cũng có một nghĩa trang chôn lính Pháp của Thành Kèn gần đó, được gọi tên là Đất Thánh Tây.
– Lò Than là khu vực thuộc phường Tân Phong, đối diện với bệnh viện 7B ngày nay. Những năm 50, 60 ở đây có nhiều lò hầm than của bà con địa phương. Do vắng vẻ nên Lò Than cũng là một địa điểm của dân anh chị, gái điếm ở Biên Hòa.
– Núi Đất là tên một đồi thấp nằm trên phường Tân Tiến, sau này bị san bằng để làm khu dân cư. Trong khu vực này có ngôi đền thờ Trương Công Định.
– Cua Heo là tên một ngã ba dẫn vào trung tâm thị xã Long Khánh. Tại nơi đây ngày trước là một điểm đầu mối mua bán hàng hóa từ miền Trung vào, trong đó có con heo.
– Ngã Ba Ty là tên một thời của ngã tư Đồng Khởi ngày nay (Tên khác: Ngã tư Tân Phong). Gọi là Ngã Ba Ty vì ở khu vực này có trụ sở của 3 ty: nông nghiệp, địa chính, thủy lợi. Do ngã tư này hình thành bởi hai con đường ngang qua 4 phường: Tân Phong, Trảng Dài, Tân Tiến, Tân Hiệp nên Ngã Ba Ty còn có tên là Ngã tư Quốc tế!
– Ngã ba Vũng Tàu là tên cũ của Ngã Tư Vũng Tàu do ngày đó nơi đây chưa có nhánh đường qua khu công nghiệp Biên Hòa 1 đi về hướng bờ sông Đồng Nai. Tuy hiện nay tên gọi chính thức được sử dụng là Ngã tư Vũng Tàu nhưng nhiều người vẫn gọi theo tên cũ.
– Cầu Đúc là tên cũ của cầu Tân Hiệp gần di tích lịch sử nhà tù Tân Hiệp hiện nay. Gọi cầu Đúc do chiếc cầu này nằm trên quốc lộ 1, bắc ngang qua suối Săng Máu được xây dựng bằng bê tông (đúc).
***
Thực tế cho thấy những cái tên của núi, của sông, của địa phương, ngôi chợ, con đường… qua thời gian thường bị biến đổi bởi nhiều nguyên do. Con người của từng thế hệ cũng thay đổi cách nghĩ, cách làm, cách nói.
Ở xóm Phúc Hải nơi tôi ở hơn nửa thế kỷ qua, nhiều thế hệ cha ông đã quá vãng, nhiều câu chuyện còn là thời sự nóng hổi ngày nào giờ cũng chìm dần vào lãng quên của những người trong cuộc còn các thế hệ mới thì không hề biết đến. Nhiều cái tên xóm làng ở đây cũng dần đi vào quá khứ như tên xóm Làng Nam, xóm Vườn Rau, xóm Miên… Đặc biệt là cái tên chẳng thi vị gì “Nhà thương điên Biên Hòa” cũng đang dần chìm vào quên lãng dù có một thời đó là cái tên quen thuộc thứ nhì sau tên “xứ bưởi” mà người các nơi trong nước dùng để chỉ tỉnh Biên Hòa…
Mất, còn là chuyện đương nhiên. Nhớ, quên là chuyện thường tình. Nhưng tôi vẫn hy vọng những gì của quá khứ – như những cái tên – nếu được ghi lại, nếu được người đời sau đọc biết, sẽ là cái nền vững bền cho một tình yêu quê hương – như tình yêu với đất Đồng Nai – mà ai đã là người, luôn mang nặng trong lòng.
Đâu phải chưa từng có những gì đáng nhớ bị người đời lãng quên, vô tình hay cố ý…
… ở cmt đọc thêm nha anh chị em cô chú
Tư liệu từ nguồn: Theo dòng chảy Đồng Nai
FB TUẤN NGUYỄN
Gửi ý kiến của bạn
%7Cutmcsr%3D(direct)%7Cutmcmd%3D(none)%3B%2B__utmv%3D335717902.-%3B)